E

F

G

Gateway : Geçit. Bir ağa giriş noktası.

GB (gigabyte) : 1 milyar byte civarında bir depolama alanını gösterir.

Gbps : Saniyede 1 milyar bit. Veri iletim ortamının bant genişliği ölçüsü.

Geographic information system (GIS) : Coğrafi Bilgi Sistemi. Harita
bilgisi verilerinin alınıp analiz edilmesini sağlar. Hava tahmini, satış
analizi ve nüfus tahmini gibi alanlarda kullanılır.

GHz : 1 milyar hertz. Alternatif akım veya elektromanyetik dalga frekans
ölçüsü. Bilgisayarlarda işlemcinin saat hızını gösterir.

Gigabit : 1 milyar bit. İki iletişim noktası arasında saniyede
iletilen bit sayısının ölçüsü olarak kullanılır.

Gigabit Ethernet : 1 Gbps hız sağlayan bir yerel ağ standardı. Çoğunlukla
ağ omurgalarında kullanılır.

Global Positioning System : Küresel Konumlandırma Sistemi. Dünya etrafında
bir yörünge izleyen 24 uydu yoluyla dünya üzerindeki çok küçük şeylerin
bile yerini belirlemeyi mümkün kılan sistem. Doğruluk derecesi 10 ile 100 m
arasında bir farkla değişiyor.

GPRS (General Packet Radio Service) : Paketlere dayalı bir kablosuz
iletişim sistemi. Mobil telefon ve bilgisayar kullanıcılarına 56 ile 114
Kbps'lik hızlar arasında Internet'e sürekli bağlanma olanağı sağlıyor.

Graphics accelerator : Grafik hızlandırıcı. Bilgisayar ekranındaki görüntüyü
sürekli yenileyen bir bilgisayar programının yüklenebildiği bilgisayar parçası,
video kartına takılan bir yonga seti. Bilgisayarın grafik gösterim hızını
artırarak bazı efektlerin kullanılmasını mümkün kılıyor.

Groupware : Farklı yerlerde çalışan insanların bir arada çalışmalarına
yardımcı olan programlar. Bu tip yazılımların sağladığı servisler arasında
ajanda paylaşımı, bir yazı üzerinde ortak çalışma, e-posta idaresi,
paylaşılan veritabanına erişim ve elektronik toplantılar gibi servisler
bulunuyor.

GSM (Global System for Mobile communication) : Avrupa'da yaygın olarak
kullanılan sayısal bir mobil telefon sistemi. 900 veya 1800 MHz hızlarında
çalışıyor.

GUI (Graphical User Interface) : Grafik Kullanıcı Arayüzü. Bugünün
önde gelen işletim sistemlerinin kullanıcılara sundukları arayüz.

H

Hacker : Aslında
akıllı programcı anlamına gelen bir terim, ancak günümüzde Internet üzerinden
bilgisayar sistemlerini çökertmeye çalışan kötü niyetli programcılar için
kullanılıyor.

Half-duplex : Veri iletiminin tek bir taşıyıcı üzerinden iki yönde
ancak farklı zamanlarda yapıldığı durum.

Handshake/handshaking : El sıkışma, anlaşma. Telefon iletişiminde
iki modem, bağlantı sırasında hangi protokolün kullanacağı konusunda
bilgi alışverişinde bulunur ve anlaşırlar.

Header : Başlık. 1) Bir dokümanın ekranda görüntülendiğinde
veya yazıcıdan çıkarıldığında, başında yer alan yazı ve görüntü
kombinasyonundan oluşan başlık. 2) E-posta'da, e-posta'nın geldiği
yeri, adresi, diğer alıcıları, mesaj önceliği seviyesini ve diğer
bilgileri gösteren e-posta'nın bir parçası. 3) Bir bilgisayar dosyasında,
dosyanın içeriğinden önce gelen, içeriğin uzunluğunu ve dosyanın diğer
özelliklerini gösteren bölüm. 4) Bir ağ iletim biriminde, veri veya
kontrol işaretlerinden önce gelir, dosya veya iletim birimi hakkında, uzunluk
ve bağlı bulunan başka dosya veya iletim birimi olup olmadığı gibi
bilgileri içerir.

Hertz (Hz) : Saniyedeki çevrim sayısını gösteren frekans birimidir.
Evlerde kullandığımız elektrik 50 Hz'dir. Ancak iletişim daha yüksek
frekanslarda yapıldığından kilohertz (KHz) veya megahertz (MHz) mertebesinde
değerler kullanılır.

Heterogeneous : Heterojen, tek biçimli olmayan. Bütünü oluşturan parçaların
farklılığını gösterir. Çoğunlukla, farklı üreticilerin parçalarının
bir arada çalıştırılmasıyla oluşturulan ağlar için kullanılır.


I

I/O (input/output) : Bir bilgisayarla veri alışverişinde kullanılan herhangi
bir işlemi, programı veya cihazı tanımlar. Tipik I/O cihazları arasında
yazıcılar, sabit diskler, klavyeler ve mouse'lar yer alırlar.

Icon : 1) Bilgisayarın grafik kullanıcı arabiriminde bir
uygulamayı veya bir özelliği gösteren resim. 2) Web sayfasında bir
konuyu veya başka bir web sayfasını gösteren grafik görüntü.

IGMP (Internet Group Management Protocol) : Multicast grup üyelerini komşu
multicast router'a rapor etmek için IP host'lar tarafından kullanılır.
Router'lar bu bilgiyi, multimedya ortamındaki trafiği sınırlayarak yerel ağ
bant genişliğini korumak için kullanabilirler.

Imaging : Görüntüleme. Görüntülerin alınması, saklanması, yönetilmesi
ve gösterilmesi.

Infrastructure : Altyapı. Bilgisayarları ve kullanıcıları birbirine
bağlamak için kullanılan donanımlar. Telefon hatları, kablolu televizyon
hatları, uydular ve antenler dahil olmak üzere tüm iletim ortamı,
router'lar, tekrarlayıcılar ve iletim yollarını kontrol eden diğer cihazlar
altyapıyı oluşturur. Ayrıca iletilen işaretlerin alınması, gönderilmesi
ve yönetilmesi için kullanılan yazılımlar da altyapı elemanı sayılırlar.

Interface : Arabirim, arayüz. 1) Kullanıcı arayüzü, kullanıcının bir
program veya bilgisayarı kullanması için çeşitli araçlar sağlayan bir
programdır. Grafik kullanıcı arabirimi bu iletişimi sağlamak için
resimlere dayalı bir yapı sunar. 2) Programlama arayüzü, programcının
kullanması için bir program veya programlama dili tarafından sağlanan
komutlar ve veriler. 3) Bir cihazın başka bir cihaza veya bir konnektöre
bağlanmasını sağlayan donanım parçası.

Internet : Dünyadaki bilgisayarların birbirine bağlanmasını sağlayan,
bilgisayarlar, router'lar ve kablo bağlantılarından oluşan global ağ.

Internet telephony : Ses, faks ve diğer bilgilerin elektronik ortamda
iletilmesini sağlayan telefon teknolojisi. Klasik telefon ağlarının yerine
Internet altyapısını kullanır.

Internetwork : Router'lar ve diğer cihazlarla birbirine bağlanmış ve
tek bir ağ gibi çalışan ağlar topluluğu.

Interoperability : Farklı üreticiler tarafından üretilmiş ekipmanların,
bir ağ üzerinde birbiri ile başarılı bir şekilde iletişim kurabilmesi.

Interrupt : Kesme. Bilgisayarın çalışmasını durdurmak için,
bilgisayara bağlı bir cihazdan veya bilgisayardaki bir programdan gelen işaret.
Durma işaretini alan bilgisayar ya çalıştırdığı programa devam eder veya
başka bir program çalıştırmaya başlar.

Intranet : Kullanıcıları birbirine bağlamak için Internet'le aynı
teknolojiyi kullanan dahili bir ağ, ortak bir arayüz sağlamak için daha çok
browser'lar kullanılır.

IP (Internet Protocol) : Internet'e bağlanan bilgisayarlar için bir
standart. Internet erişimine sahip olan bütün bilgisayarlara, noktalarla
birbirinden ayrılan dört rakam grubundan oluşmuş tek bir adres verilir.

IP adress : TCP/IP protokolü kullanan bilgisayarlara verilen 32 bit
adres.

IP multicast : Bir kaynaktan pek çok hedefe veya birden fazla kaynaktan
pek çok hedefe yayınlanan IP trafiğinin yönlendirilme tekniği.

IPv6 : IPv4'ün yerini alacak olan yeni IP sürümü. Bu sayede IP
adresleri 32 bit'ten 128 bit'e çıkıyor.

ISDN (Integrated Services Digital Network) : Varolan herkese açık
anahtarlı telefon ağı üzerinde veri işaretlerini göndermek, ses ve videoyu
sayısallaştırmak için kullanılan bir iletişim standardı.

ISO (International Organization for Standardization) : 1946'da kurulmuş,
standartların oluşturulması için çalışan kurum. ISO, popüler bir ağ
referans modeli olan OSI referans modelini geliştirdi.

ISP (Internet Service Provider ) : Internet Servis Sağlayıcısı - ISS.
Internet erişimi sağlayan şirket. Gittikçe artan oranda telefon ağı operatörü
ISS olarak çalışmakta.

ITU-T (International Telecommunication Union Telecommunication Standardization Sector) : İletişim teknolojileri için uluslararası standartları oluşturan kurum.

J

JavaBeans : Sun Microsystems'in nesne yönelimli programlama arayüzü. Ağ üzerinde
veya ana işletim sistemi platformunda yayabileceğiniz, yeniden kullanılabilen
uygulamalar veya komponent denen program parçaları oluşturmanızı sağlar.

JavaScript : Netscape'in programlama dili. Microsoft'un Visual Basic'ine,
Sun'ın tcl'ine, Unix'deki Perl'e ve IBM'in REXX'ine benzer özelliklere
sahiptir. Genellikle script dillerinin kullanımı ve kod üretimi, yapısal
veya C++ gibi derlenen dillere göre daha kolaydır.

Jini : Sun'ın ortaya attığı "anında networking" mimarisi.
Jini'yi kullanarak yazıcıları, depolama cihazlarını, hoparlörleri veya
herhangi bir cihazı doğrudan ağa bağlayabilirsiniz.

JPEG : Bazı sıkıştırma özellikleri seçilerek yaratılan grafik
formatı.

Junk e-mail (spam e-mail) : Internet üzerinde toplu olarak gönderilen
istenmeyen e-postalar.

K

KB (kilobyte) : Bilgisayar belleği veya depolama alanı için ölçü birimi.
1 KB yaklaşık bin byte'dır (1.024 byte).

Kbps (kilobits per second) : Veri iletim ortamında bant genişliği ölçüsü,
saniyede geçen kilobit sayısı. Daha yüksek bant genişlikleri megabit'lerle
ve gigabit'lerle ölçülür.

KHz (kilo Hertz) : 1.000 Hertz. İşaret bant genişliği ölçüsü
olarak kullanılır. Analog işaretlerin yanı sıra sayısal işaretler için
de kullanılır. KHz'ler mertebesindeki bir sayısal işaret bant genişliği
bps mertebesinde veri hızlarına karşılık düşer.

Kilobit : 1.000 bit. Veri iletişiminde, iki iletişim noktası arasında
saniyede iletilen veri miktarını gösterir, Kbps.

Kiosk : Bilgi teknolojisinde, sokaktaki insana bilgi vermek için kullanılan
cihazlardır (bir bilgisayar ve ekrandan oluşur). Türkçe kökenli bir
kelimedir. Bazı şirketler multimedya kiosk'ler üretiyorlar. Bunlar bilgiyi
dokumatik ekran, ses ve video ile birlikte veriyorlar.

Knowledge management : Bilgi yönetimi. Son dönemlerde ortaya çıkan
bir kavram. Bilginin toplanmasını, düzenlenmesini, paylaşılmasını ve
analiz edilmesini ifade ediyor.

L

LANswitch : Yerel alan ağı anahtarı. Ağ bölümleri arasında veri
paketlerini ileten yüksek hızlı anahtar. Pek çok LAN anahtarı, MAC (Media
Access Control) adreslerine dayanan trafiği iletirler.

Laser (light amplification by stimulated emission radiation) : Uyarılmış
radyasyon yayımı ile arttırılmış ışık. Veriyi taşımak için, modüle
edilmiş darbeler üreten dar bir ışık hüzmesi yaratabilen cihaz.

Leased line : Kiralık hat. Telekom taşıyıcı şirket tarafından bir
müşteri için ayrılmış özel hat. Anahtarlamalı hat veya dial-up hattın
karşıtı olarak kullanılır.

Legacy : Şu anki teknolojiye önceki dillerden, platformlardan ve
tekniklerden kalan veri ve uygulamalar. Bazı büyük kurumlarda kritik iş görevlerini
yerine getiren eski uygulama ve veritabanları hala kullanılmaktadır.

Link : 1) Internet'te, bir kelime, resim veya bilgiden bir başkasına
yapılan bağlantı. 2) İletişimde, alıcı ve verici arasındaki bir
devre veya iletim yolu ile bunlara ilişkin ekipmanları içeren kanal.

Linux : PC kullanıcılarına ücretsiz veya ucuz bir işletim sistemi sağlamayı
hedefleyen Unix benzeri bir işletim sistemi. Çekirdeği, Finlandiya'da
Helsinki Üniversitesi'nde Linus Torvalds tarafından geliştirildi.

Load balancing : Yük dengeleme. Bir router'ın, trafiği hedef adrese
aynı uzaklıkta olan tüm ağ port'larına dağıtması özelliği. Ağ bant
genişliğinin verimli kullanılabilmesi için önemlidir.

Logical channel : Mantıksal kanal. İki veya daha fazla ağ noktası
arasında özel olmayan, paket anahtarlamalı veri iletim yolu. Paket
anahtarlama, bir fiziksel kanal üzerinde aynı anda pek çok mantıksal kanalın
oluşturulmasına izin verir.

Logon ve login : Genel olarak bilgisayar kullanımında, genellikle
uzaktaki bir bilgisayardaki işletim sistemine veya uygulamaya erişmek için
kullanılan işlem. Unix işletim sisteminde login olarak kullanılır.

Loop : Çevrim. 1) Bilgisayar programlamasında, belirli şartlar
sağlanana kadar sürekli tekrarlanan komut dizisidir. 2) İletişimde,
veri paketlerinin hedefe varamadığı yönlendirme işleminde, belli bir ağ
noktası dizisi arasında işlem sürekli tekrarlanır.

Loopback : Geri çevrim. Telefon sistemlerinde, ağdaki hedefe gönderilen
bir test işaretidir, mesaj alındığında işaret göndericiye döner. Çıkabilecek
herhangi bir problemin teşhisine yardımcı olur.

LU (logical unit) : IBM'in SNA'inde (Systems Network Architecture), bir
son kullanıcıyı gösterir.

M

MAC(Media Access Control) : IEEE tarafından belirlenmiş olan iki alt veri link katmanından alttaki. Paylaşılan
ortamlara erişimi idare eder.

MAC adress : Bir ağa bağlı her bir port veya cihaza verilen adres. Ağdaki
diğer cihazlar, yönlendirme tablolarını ve veri yapılarını yenilemek için
bu adresleri kullanırlar.

Mailing list : Postalama listesi. Belirli bir konuda periyodik e-posta dağıtımı
yapılan insanların oluşturduğu liste.

Mainframe : Ana bilgisayar. IBM gibi şirketler tarafından üretilen büyük
ölçekli bilgisayarlar için kullanılır.

Maximum rate : En yüksek hız. Sanal bir devreden geçmesine izin
verilen maksimum veri hızı.

MB (megabyte) : Bilgisayar belleği veya depolama alanı için kullanılan
bir ölçü. 1.048.576 byte'ı gösterir.

Mbps (megabits per second) : Veri iletiminde bant genişliği ölçüsü.

Mean time between failure (MTBF) : Arıza arası çalışma süresi. Bir
donanımın ne kadar güvenilir olduğunu gösteren bir ölçü. Bu ölçü pek
çok donanım için bin hatta onbin saatler mertebesindedir. Örneğin bir sabit
disk için bu ölçü 300 bin saat olabilir.

Media : Ortam. İletişim işaretlerinin üzerinden geçtiği çeşitli
fiziksel ortamlar. Genel olarak ağ ortamı çift bükümlü, koaksiyel ve fiber
optik kablolar ile atmosferden oluşur.

Media rate : Ortam hızı. Belirli bir ortam tipi için maksimum trafik hızı.

Megabit : Veri iletişiminde 1 milyon bit'dir.

Megahertz (MHz) : Bilgisayar işlemcilerinin saat hızı ölçüsü
olarak kullanılır.

Message : Mesaj. 1) e-posta kullanımında, postanın bir parçasıdır.
2) Genel olarak bilgisayar kullanımında, bilgisayarın bir işlem, hata
veya herhangi gelişen bir şartın durumunu kullanıcıya veya sistem operatörüne
bildirmek için gönderdiği bilgi. 3) Bazı iletişim yöntemlerinde bir
programdan veya kullanıcıdan diğerine iletilen bilgi veya veri birimidir. 4)
Nesne yönelimli programlamada, bir nesnenin bir başkasından bir işlem talep
etme yolu.

Message queueing : Mesaj kuyruklama. Programlamada, işlemlerin veriyi
bir arayüz kullanarak sistemin yönettiği mesaj kuyruğuna alması yöntemi.

Message switching : Mesaj anahtarlama. Mesajların ağ üzerindeki bir
noktadan diğerine aktarılmasında kullanılan anahtarlama tekniği. Mesaj,
iletim yolu hazır olana kadar her bir noktada bekletilir.

Metropolitan Area Network (MAN) : Yerel alan ağından daha geniş bir bölgedeki
bilgisayar kaynakları ile kullanıcıları birbirine bağlayan ağ. Geniş alan
ağından (WAN) daha dar bir bölgeyi kapsar.

Microcode : Mikro kod. Makine komutları ve bir bilgisayarın temel işlemleri
arasındaki iletim katmanı. ROM'da saklanır.

Microprocessor : Bir bilgisayarın ana işlemcisi.

Microsegmentation : Bir ağın daha küçük parçalara bölünmesi.
Genellikle ağ cihazlarının toplam bant genişliğini artırmak için kullanılır.

Microwave : 1-30 GHz arasındaki elektromanyetik dalgalar. Büyük bant
genişliğine sahip işaretlerin kablosuz iletiminde kullanılırlar.

Middleware : İki ayrı program arasında aracılık eden herhangi bir
program için kullanılır. Genel olarak, belirli bir veritabanına erişmek üzere
yazılmış uygulamaların başka veritabanlarına erişmesini sağlamak için
kullanılırlar.

MIDI (Musical Instrument Digital Interface) : Kişisel bilgisayar ses
kartları tarafından desteklenen sayısal bir sentezleyici ile müzikleri
kaydetmek ve yeniden çalmak için tasarlanmış protokol.

MIPS (millions of instructions per second) : Bir işlemcinin bir saniyede
işlediği komut sayısı.

Mirror site : Ayna (kopya) site. Bir Web sitesinin veya bir sunucudaki
dosyaların, ağ trafiğini azaltmak için başka bir ağ sunucusuna kopyalanması.

MIS (management information systems) : Bir kurumda iş operasyonları
hakkında bilgi sağlayan bilgisayar sistemi.

Modem (modulator-demodulator) : Bir bilgisayardan başka bir bilgisayar
veya sayısal cihaza gidecek olan sayısal işaretleri telefon kablosundan
gidecek şekilde analog işaret haline getiren, gelen analog işaretleri de sayısal
işarete çeviren cihaz.

Modulation : Modülasyon. Bir elektronik veya optik işaret taşıyıcıya
bilginin eklenmesi. Modülasyon, doğru akıma (açma kapama şeklinde),
alternatif akıma ve optik işaretlere uygulanabilir.

MP3 (MPEG-1 Audio Layer-3) : Orijinal ses kalitesini koruyarak, bir ses
dizisini küçük bir dosyaya sıkıştırmak için geliştirilen standart bir
teknoloji ve format.

MPEG (Moving Picture Experts Group) : ISO'nin (International Organization
of Standardization) himayesinde çalışan MPEG, sayısal video ve sayısal ses
sıkıştırma standartlarını geliştiriyor. MPEG standartlarının her biri
farklı amaçlar için geliştiriliyor.

Multiaccess network : Ço erişimli ağ. Birden fazla cihazın aynı anda
bağlanmasına ve iletişim kurmasına izin veren ağ.

Multicast : Bir gönderici ile ağ üzerinde birden fazla alıcı arasında
kurulan iletişim.

Multicast adress : Bir çok ağ cihazını gösteren tek adres.

Multilayer switch : Çok katmanlı anahtar. MAC adreslerine ve ağ
adreslerine dayanan paketleri filtreden geçiren ve ileten anahtar.

Multimedia : Metin, ses ve video'nun birleşimi için kullanılır.

Multimode fiber : Çok modlu fiber. Farklı frekanslardaki ışığı
yayabilen optik fiber.

Multiplexing : Çoklama. Birden fazla işaretin veya bilgi dizisinin aynı
anda tek bir ortamdan iletilmesinin sağlanması. Analog işaretler genellikle
FDM (frequency-division multiplexing) ile çoklanırken, sayısal işaretler TDM
(time-division multiplexing) ile çoklanırlar.

Multiprocessing : Bir programın işlemlerinin birden fazla işlemci
tarafından koordine edilmesi.

Multitasking : Çok görevlilik. Bilgisayar programcılığında bir görev,
işletim sistemi tarafından kontrol edilen programlamanın temel birimidir. Bugünün
işletim sistemlerinin çoğu birden fazla görevin aynı anda yapılmasına
izin verir.

Multithreading : Thread, birden fazla kullanıcıyı aynı anda idare
edebilen bir programın tek bir kullanımına ilişkin bilginin tutulduğu
yerdir. Program açısından ise, bir kullanıcıya hizmet vermek için gereken
bilgidir. Bugünün işletim sistemleri her bir kullanıcı için yer ayırıp
multithreading'e izin veriyorlar.

Multivendor network : Çok üreticili ağ. Birden fazla üreticinin
ekipmanından oluşturulan ağ. Bu tip ağlarda tek üreticili ağlardan daha çok
uyumluluk problemi yaşanır.

N

Nameserver : İsim sunucusu. Ağ adreslerine ağ isimleri atayan, ağa bağlı
sunucu.

NetBIOS (Network Basic Input/Output System) : Farklı bilgisayarlardaki
uygulamaların bir yerel alan ağı ile iletişim kurabilmelerini sağlayan
program.

NetWare : Novell tarafından geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan
dağıtık ağ işletim sistemi.

Network : Ağ. Bilgi teknolojisinde, iletişim yolları ile birbirine bağlanmış
bir dizi noktadan oluşur. Ağlar, diğer ağlarla iletişim kurabildikleri gibi
alt ağları da içerirler. Ağı oluşturan noktalar, bilgisayarlar, yazıcılar,
router'lar, anahtarlar ve diğer cihazlardan oluşur.

Network address : Ağ adresi. Fiziksel bir ağ cihazından çok sanal bir
cihazı gösteren ağ katmanı adresi. Protokol adresi de denir.

Network administrator : Ağ yöneticisi. Bir ağın çalışmasından,
bakımından ve yönetiminden sorumlu kişi.

Network analyzer : Ağ analizörü. Çeşitli ağ arızalarının saptanıp
giderilmesinde kullanılan yazılım veya donanım cihazı.

Network computer : Ağ bilgisayarı. Oracle ve Sun şirketlerinin ortaya
attığı, ağlarda kullanılabilecek ucuz kişisel bilgisayar kavramı. Temel
parçaları içerir, CD sürücüsü, disket sürücüsü ve genişleme yuvaları
yoktur, merkezi olarak yönetilip bakımı yapılabilir. Intel'in dışındaki işlemcilerle
de gerçekleştirilebilir, Windows'un dışında Java temelli bir işletim
sistemi ile de çalışabilir. Bazen ince istemci (thin client) da denir.

Network Interface Card (NIC) : Ağ arabirim kartı. Ağa bağlanması için
bilgisayara takılan bir kart.

Network layer : Ağ katmanı. OSI referans modelinin 3. katmanı. Bu
katman, iki uç sistem arasında bağlantı ve yol seçimini sağlar.

Network management : Ağ yönetimi. Bir ağın, bakımı, yönetimi, arızalarının
tespiti ve giderilmesi için yardımcı olan sistem veya işlemler.

Network number : Ağ sayısı. Bilgisayarın ait olduğu ağı tanımlayan
IP adresinin bir parçası.

Network Operating System (NOS) : Ağ işletim sistemi. Ağa bağlı iş
istasyonlarını, PC'leri ve diğer cihazları desteklemek üzere tasarlanmış
işletim sistemi. Bir ağ işletim sistemi, yazıcı paylaşımını, ortak
dosya sisteminin ve veritabanının paylaşımını, uygulama paylaşımını,
bir ağ isim dizinini yönetme özelliğini ve güvenliğini sağlar.

Network operator : Ağ operatörü. Bir ağı sürekli olarak gözleyip
kontrol eden kişi.

Neural network : Sinirsel ağ. Bilgi teknolojisinde, insan beyni gibi çalışan
programlar ve veri yapıları sistemidir. Çok sayıda işlemcinin birbirine
paralel çalışmasını gerektirir. Bunların herbirinin bir bilgi alanı vardır
ve yerel bellekteki verilere erişirler.

Newsgroup : Haber grubu. Bir haber grubu, merkezi bir Internet sitesine
yazılan ve haber tartışma gruplarının oluşturduğu dünya çapında bir ağ
olan Usenet üzerinden dağıtılan belirli konular üzerinde tartışır.

Network File System (NFS) : Ağ dosya sistemi. Bir kullanıcının
uzaktaki bir bilgisayarda, kendi bilgisayarındaymışcasına dosyaları
kullanması, kaydetmesi ve yenilemesini sağalayan bir istemci/sunucu
(client/server) programıdır. Kullanıcının bilgisayarının bir NFS
istemcisi, diğer taraftaki bilgisayarında bir NFS sunucusu olması gerekir.
Sun Microsystems tarafından geliştirilen NFS, bir dosya sunucu standardı
olarak tasarlandı.

Network Management System (NMS) : Ağ yönetim sistemi. Ağın en azından
bir bölümünün yönetiminden sorunludur.

Node : Ağdaki bir bağlantı noktasıdır. Veri iletiminin yeniden dağıtıldığı
bir nokta veya son nokta olabilir.

Noise : Gürültü. İşaretin ve verinin kalitesini düşüren,
istenmeyen elektriksel veya elektromanyetik enerji. Sayısal veya analog
sistemlerde oluşur, her tip dosya ve iletişimi etkiler.

O

Object : Nesne. Nesne yönelimli programlamada, bir programı oluşturmak için ilk düşünülecek
şeylerdir. Proseslerden türetilen kod birimleridir.

Object code : Nesne kodu. Kaynak kod ve nesne kodu, bir programın
bilgisayarda çalıştırılmaya hazır olması için derlenmesinden önceki ve
sonraki durumlarıdır.Kaynak kod, bir metin editöründe yazılmış program
komutlarını içerir. Bu metin dosyası derlenerek nesne dosyası haline dönüşür.
Nesne kodu, insanların anlayamayacakları ancak bilgisayarın anlayabileceği
biçimdeki komut dizilerini içerir.

Object Oriented Programming (OOP) : Nesne yönelimli programlama.
Bilgisayar programlamasında yeni bir anlayış. Daha önce programlara, veriler
üzerinde çalışan prosedürler olarak bakılıyordu. OOP bu görüşü,
programın önce veriyi düşünerek başlaması gerektiği şeklinde değiştirdi.
Sonunda ana amaç, prosedürün kendisi değil sonuç idi.Veri modelleme kavramını
ve tekniklerini kullanan programcılar, veri nesnelerini ve birbirleri ile ilişkilerini
belirleyebiliyorlar. Bir veri nesnesinin, mümkün veri değişkenler ve yöntemleri
ile genelleştirilmesi, bir veri nesneleri sınıfını oluşturur. Bir sınıfın
gerçek örneği, bir nesnedir.

OCR (Optical Character Recognition) : Optik karakter tanıma. Basılı
veya yazılı metinlerin bilgisayar tarafından tanınması. Metnin taranmasını,
taranan görünütünün analizini ve karakter görüntülerinin, çoğunlukla
veri işlemede kullanılan ASCII gibi karakter kodlarına dönüştürülmesini
kapsar.

ODBC (Open Database Connectivity) : Bir veritabanına erişmek için, açık
uygulama programlama arayüzü (API). ODBC komutlarını kullanarak, pek çok
farklı veritabanındaki dosyalara erişebilirsiniz.

OEM (Original Equipment Manufacturer) : Orijinal ekipman üreticisi. Bir
ürünü oluşturan parçaları başka şirketlerden alarak oluşturduğu ürünü
kendi markası altında satan şirket.

OLE (Object Linking and Embedding) : Birleşik doküman teknolojisi için
Microsoft'un framework'ü. Birleşik bir doküman, her tür sanal nesneyle bilgi
nesnelerini içeren bir masaüstüne benzer. Bunların arasında metin, takvim,
animasyon, ses, video ve üç boyut gibi nesneler vardır. Her bir masaüstü
nesnesi de bağımsız bir programdır. OLE, birleşik dokümanı oluşturmak ve
göstermek için gerekli API'lardan oluşur.

OLE DB : Farklı veri kaynaklarına erişmek için, Microsoft'un
stratejik alt seviye uygulama program arayüzü (API). OLE DB, veriyi okumak ve
yazmak için bir yöntemler setidir.

OLTP (Online transaction processing) : Veri girişi veya bankacılık ve
havayolları gibi sektörlerde işlem (transaction) yapmak için kullanılan
uygulamaları yöneten bir program türü.

Open circuit : Açık devre. İletim yolunda, ağ iletişimini engelleyen
açık yol.

OpenGL (Open Graphics Library) : Açık grafik kütüphanesi. Bilgisayar
endüstrisinin, iki ve üç boyutlu görüntüleri belirlemek için kullandığı
uygulama program arabirimi (API).

Optical fiber : Cam, plastik veya fiber bir kablo üzerinde ışık
darbeleri ile bilgi iletiminin yapıldığı ortam ve teknoloji.

OS (Operating System) : İşletim sistemi. Bilgisayarın açılması ile
bilgisayar belleğine yüklenen ve bilgisayardaki tüm programları yöneten
program. Diğer programlara uygulama adı verilir.

OSI (Open Systems Interconnection) : Bir iletişim ağındaki herhangi iki
nokta arasında mesajların nasıl iletileceğini belirleyen standart veya
referans model.

Outsourcing : Dış kaynak kullanımı. Bir şirketin, bir başka şirkete
onun yerinde servis verme düzeni. Bazı durumlarda tüm bilgi sisteminin yönetimi
başka şirketlere devredilir.

Overclocking : Bilgisayarın işlemcisinin, üreticinin belirlediği hızdan
daha yüksek bir hızda çalıştırılması.

P

Packet : Paket. Internet veya herhangi bir paket anahtarlamalı ağ üzerinde, bir kaynak ve bir hedef arasında gidip gelen veri birimi. Bir veri dosyası ağ üzerinde
kolay gönderilebilecek boyutta parçalara bölünür. Bu paketlerden her biri
ayrı ayrı numaralanırlar ve her biri hedef Internet adresini içerir. Hepsi ağ
üzerinde farklı yollardan gider, hedefe vardıklarında tekrar birleştirilip
ana veri dosyası oluşturulur.

Packet switching : Paket anahtarlama. Paket diye adlandırılan küçük
veri paketlerinin,her bir pakette hedef adresin bulunmasına dayanan ağ yapısı
üzerinden yönlendirildiği bir ağ tipi.

Pager : Kısa mesajları alan ve genellikle sürekli yer değiştiren,
hemen telefonla cevap vermesi gerekmeyen kişiler tarafından kullanılan çağrı
cihazı.

Parallel processing : Paralel işlem. Bir bilgisayar programının daha kısa
bir sürede çalıştırabilmek için, program komutlarının birden fazla işlemci
arasında bölüştürülmesi işlemi.

Parity : Eşitlik. Verinin, bir diskte bir yerden başka bir yere taşınması
veya bilgisayarlar arasında iletilmesi sırasında kayba uğrayıp uğramadığını
kontrol etme tekniği.

Partititon : Bölümleme. Kişisel bilgisayarlarda sabit diski mantıksal
bölümlere ayırma işlemi. Böylece aynı sabit diske farklı işletim
sistemleri yükleyebilir veya dosya yönetimi, çoklu kullanım veya diğer amaçlarla
kullanılmak üzere birden fazla disk yaratmış olursunuz.

Password : Şifre. Bir bilgisayar sistemine erişmeye çalışan kişinin
gerçekten o kişi olup olmadığını belirlemeye yarayan ve bir dizi
karakterden oluşan şifre.

Path : Yol. 1) Bilgisayar işletim sistemlerinde, bir dosyaya erişmek
için dosya sistemi tarafından çizilmiş olan yoldur. Her işletim sisteminin
kendine özel bir yol ismi formatı vardır. 2) Ağ üzerindeki iki nokta
arasında yönlendirme yapılan yol.

Payload : Yük. Bir hücrenin, çatının veya paketin, üst katman
bilgisini içeren kısmı.

PBX (Private Branch Exchange) : Abone sistemine dayanan sayısal veya analog
telefon santralı, özel veya herkese açık telefon ağlarını birbirine bağlamak
için kullanılır.

PCI (Peripheral Component Interconnect) : Bilgisayarın işlemcisi ile,
genişleme yuvalarına takılmış olan kartlar arasındaki bir bağlantı
sistemi.

Peak rate : En yüksek hız. Sanal bir devrede gerçekleşen, kbps
cinsinden maksimum hız.

Peer-to-peer computing : Bir uygulamanın hem istemci hem de sunucu kısmını
çalıştıran ağ cihazlarının oluşturduğu yapı. Aynı zamanda, farklı
iki ağ cihazında, aynı OSI referans modeli katmanı arasındaki iletişimi
tanımlar.

Performance management : Performans yönetimi. OSI ağlarının yönetimi
için ISO tarafından belirlenmiş olan beş ağ yönetim kategorisinden biri.
Performans yönetimi altsistemleri, ağ hızı ve hata oranını içeren ağ
performansının analizini ve kontrolünü yapar.

Peripheral : Çevre birimi. Bilgisayarın ana parçalarından olmayan,
ancak bilgisayara takılarak kullanılan cihazlar. Bunlardan bazıları
bilgisayarın içine takılır: Sabit disk, CD-ROM sürücü ve ağ adaptörü
gibi. Bazıları ise bilgisayara dışardan bağlanırlar: Yazıcı ve tarayıcı
gibi.

Petabyte : Bellek veya depolama cihazları için kullanılan ölçü
birimi. Terabyte'ın bin katı.

Physical layer : Fiziksel katman. OSI referans modelinin birinci katmanı.
Uç sistemler arasında fiziksel bağlantının kurulması için, elektriksel,
mekanik ve fonksiyonel özellikleri belirler.

Pipeline : İşlemcinin bir komutu uygulamak için attığı aritmetik adımlar.
Pipeline kullanılmadan, işlemci önce bellekteki komutu alır, onu uygular ve
bellekte ondan sonra gelen komuta geçer. Pipeline ile, işlemci aritmetik işlemleri
yaparken bir sonraki komut alınır ve işlemciye yakın bir tampon bellekte
tutulur. Böylece belirli bir sürede işlenen komut sayısı artar.

Piracy : Korsan. Bir yazılımı illegal bir şekilde kopyalayan, dağıtan
veya kullanan kişi.

Pixel : Piksel. Bir bilgisayar ekranında veya görüntüsünde
programlanabilen temel renk birimi. Fiziksel değil mantıksal bir birimdir. Bir
piksel'in boyutu, ekranın ayarladığınız çözünürlüğüne bağlıdır.

Plug-and-play (PnP) : Tak çalıştır. Bilgisayara bir cihaz taktığınızda,
bilgisayarın o cihazı otomatik olarak tanımasını sağlayan standart.

Plug-in : Kolaylıkla kurulabilen ve Web browser'ın bir parçası olarak
kullanılan uygulamalar.

Policy : Politika. Politika temelli ağ, ağ kaynaklarının istemciler
arasında nasıl dağıtılacağını belirleyen bir yapıdır. İstemciler; tek
başına kullanıcılar, bölümler, bilgisayarlar veya uygulamalar
olabilir.Kaynaklar, günün içinde bulunulan zamanına göre, istemciye tanınan
önceliğe göre, kaynakların durumuna ve diğer faktörlere göre dağıtılabilir.

Policy routing : Yönlendirme politikası. Paketlerin, kullanıcılara göre
belirlenmiş politikalara dayanan özel arayüzlere yönlendirmek için düzenlenen
yönlendirme tablosu.

POP : 1) Point of Presence. Internet'e erişim noktasının
bulunduğu yer. POP, tek bir Internet adresi gerektirir. 2) Post Office
Protocol. İstemci e-posta uygulamalarının, bir posta sunucudan postayı almak
için kullandıkları protokol.

Port : Bağlantı noktası. 1) Diğer cihazlara fiziksel bağlantı
yapmak için kullanılan arabirim. 2) Programlamada, mantıksal bağlantı
noktasıdır. 3) Programlamada, bir uygulamanın bir işletim sistemi üzerinde
çalışmak üzere o platforma taşınması. 4) IP terminolojide, alt
katmandan bilgiyi alan üst katmanın yaptığı iş.

Port numbers : Bağlantı noktası sayıları. Internet veya diğer ağ
mesajlarının, bir sunucuya vardıklarında yönlendirilmeleri için uygulanan
özel bir işlem şekli.

Portal : Liman. Kullanıcıların Internet'e erişmek için kullandıkları
ana siteyi belirten terim.

PPP (point-to-point protokol) : Seri bir arabirim kullanan iki bilgisayar
arasındaki iletişim protokolu. Örneğin kişisel bir bilgisayarın bir
telefon hattı ile sunucuya bağlanması sırasında kullanılır.

Presentation layer : Sunu katmanı. OSI referans modelinin 6. katmanı.
Bu katman, başka bir sistemin uygulama katmanı tarafından okunabilen, bir
sistemin uygulama katmanı tarafından gönderilen bilgiyi sağlar.

Presentation software : Sunu yazılımı. Bir hikayeyi anlatmak için
kullanılan resim ve kelime dizilerini oluşturan veya seyircilere karşı yapılan
sunu ve konuşmalara yardımcı olan uygulama programı.

PRI (Primary Rate Interface) : ISDN'de iki seviyeli servis vardır: Ev ve
küçük kurumlarda kullanılan BRI (Basic Rate Interface) ve büyük kurumlar
tarafından kullanılan PRI. Her ikisi de çeşitli B kanalına, bir adet de D
kanalına sahiptir. B kanalları, veriyi, sesi ve diğer servisleri taşırken,
D kanalı, kontrol ve işaret bilgisini taşır.

Print server : Yazıcı sunucusu. Diğer ağ cihazlarından gelen baskı
taleplerini, yöneten ve uygulayan ağa bağlı bilgisayar sistemi.

Protocol : Protokol. Bir ağ üzerindeki cihazların aralarında nasıl
iletişim kuracağını belirleyen kurallar dizisi.

Protocol converter : Protokol dönüştürücü. Bir cihazın veri iletişim
kodunu diğer cihazınkine dönüştürerek, farklı veri formatlarına sahip
cihazların iletişimini sağlar.

Protocol stack : Protokol yığını. OSI referans modelinin yedi katmanının
bazılarında veya hepsinde iletişimi sağlayan ve bir arada çalışan iletişim
protokollarına ilişkin set.

Protocol translator : Protokol çevirici. Bir protokolu diğerine çeviren ağ
cihazı veya yazılım.

Proxy server : Proxy sunucu. Internet kullanan bir kurumda, iş istasyonu
kullanıcıları ile Internet arasında aracılık yapan sunucu. Böylece güvenlik
sağlanır ve yönetim kontrolü elde tutulur.

PSTN (Public Switched Telephone Network) : Dünyadaki çeşitli telefon ağlarını
ve servislerini gösterir.

Public domain software : Herkesin kullanımına açık yazılım. Yazarı
herkesin kullanmasını istediğinden, telif hakkı sorunu olmayan program.

Push : İtme. İstemci tarafından değil, bilgiyi sağlayan sunucu tarafından
Web üzerinden bilgi gönderimi.

Q

QoS (Quality of Service) : Servis Kalitesi. İletişim kalitesi ve servisin sürekliliğini
göstermek amacıyla, iletişim sistemi için kullanılan performans ölçüsü.

Quadbit : Bazı iletişim işaretlerinde kullanılan, dört bit kombinasyonunun mümkün olan 16'sından biri. Bir işaret, her seferinde bir bit gönderilecek şekilde değil de, quadbit birimleri şeklinde kodlanmış olabilir.

Queue : Kuyruk. 1) Genel olarak, işlenmeyi bekleyen elemanların sıralı listesi. 2) Ağda yönlendirme işleminde, bir router arabirimi üzerinden yönlendirilmeyi bekleyen paket yığını.

R

RAM(random-access memory) : Rastgele erişimli bellek. İşlemci tarafından okunup yazılabilen, üzerinde
bilgilerin geçici olarak tutulduğu bellek.

Rapid application development (RAD) : Hızlı uygulama geliştirme. Daha
hızlı ve daha kaliteli uygulama geliştirilmesini sağlayan ürünleri anlatan
kavram.

Raster : Bir ekranın, görüntüyü oluşturma özelliğine sahip olan bölgesi.

Raster graphics : Belirli bir alanda oluşturulmuş sayısal görüntü.
Raster, ekranın görüntü alanının x ve y koordinatlarının oluşturduğu
ızgara tipi yapıdır. Bir raster görüntü dosyası, tek renkli veya renkli
noktaları göstermek için bu koordinatları kullanır.

Raster image processor (RIP) : Vektör ifadeleri şeklinde tanımlanmış
görüntüyü oluşturan donanım veya donanım/yazılım kombinasyonu. Örneğin
lazer yazıcılar, vektör formunda gelen görüntüyü basılı hale getirmek için
RIP'leri kullanırlar.

RDBMS (Relational DataBase Management System) : İlişkisel Veritabanı Yönetim Sistemi. İlişkisel bir veritabanının oluşturulmasına, güncellenmesine ve
yönetilmesine izin veren bir program. RDBMS, kullanıcının girdiği veya bir
uygulamadan gelen SQL (Structured Query Language) komutlarını alır, veritabanını
oluşturur, günceller veya ona erişim sağlar.

Real time : Gerçek zaman. Kullanıcının yeterince hızlı bulduğu
bilgisayarın cevap verme seviyesi. Gerçek zamanda çalışan işlemler ve
bilgisayarlar için kullanılır. Gerçek zaman, makineye bağımlı bir zamanı
değil insan için geçerli olan zamanı gösterir.

Real-time clock (RTC) : Gerçek zamanlı saat. Bilgisayarın anakartındaki
bir mikroyonganın parçası olarak kullanılan, pille beslenen saat. Bu işlemciyi,
mikroişlemci ve diğer işlemcilerden ayırd etmek için CMOS da denir.Bu yonga
üzerindeki küçük bir bellek, sistemle ilgili bazı değerleri saklar.

Real time operating system (RTOS) : Gerçek zamanlı işletim sistemi.
Belirli bir zaman sınırı içinde belirli özellikleri garanti eden işletim
sistemi.

Record : Kayıt. Veri işlemede, bir program tarafından işlenmek üzere
bir araya getirilmiş veri parçaları topluluğu. Bir dosyada bir çok kayıt
yer alır.

Redundancy : Yedek. Bir ağda, cihazların, servislerin veya bağlantıların
çift olma durumu. Bunlardan biri devre dışı kaldığında yedeği aynı işi
yapmaya devam eder.

Redundant system : Yedekli sistem. İki sabit disk, iki işlemci veya iki
güç kaynağı gibi önemli sistemlerin çoğundan iki veya daha fazlasını içeren,
bilgisayar, router, anahtar veya diğer sistemler.

Relational database : İlişkisel veritabanı. Veritabanı tablolarının
yeniden düzenlenmesini gerektirmeksizin, erişilebilen ve çeşitli şekillerde
kullanılabilen verilerin oluşturduğu, belirli bir şekilde tanımlanmış
tablo dizisi olarak düzenlenen veri topluluğu. İlişkisel veritabanı, önceden
belirlenmiş kategorilere uyan verilerden oluşturulur.

Reliable : Güvenilir. Bir bağlantıdan sürekli alınması beklenen hız.
Bu hız yüksekse hattın güvenilir olduğundan bahsedilebilir. Bir yönlendirme
ölçüsü olarak kullanılır.

S

SAN(Storage Area Network) : Depolama alanı ağı. Büyük ağ kullanıcılarına
hizmet vermek üzere veri sunucuları ile birlikte farklı tipte veri depolama
cihazini birbirine bağlayan, özel amaçlı, yüksek hızlı bir ağ.

Satellite communication : Uydu iletişimi. Dünya üzerindeki çeşitli
istasyonlar arasında veri iletişimi sağlamak için dünya yörüngesindeki
uyduların kullanılması.

Scalability : Ölçeklenebilirlik. Bir uygulama veya ürünün, değişik
boyutlardaki kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayabilmesi.

Scanner : Tarayıcı. Basılı dokümanlardaki resimleri, bilgisayarda işleyebilmek
ve ekranda gösterebilmek amacıyla tarayan cihaz.

Script : Bilgisayar programcılığında, bilgisayar işlemcisi tarafından
değil başka bir program tarafından kullanılan bir dizi komut veya program.

SCSI (Small Computer System Interface) : Küçük Bilgisayar Sistem
Arabirimi. Bilgisayarın çevre birimleri ile iletişimini sağlayan ANSI
standardında elektronik arabirim.

Search engine : Arama motoru. Internet'te istenen bilgileri aramak için
kullanılan arama motorunun üç bölümü vardır. Örümcek denen bölümü,
aramak için girdiği web sitesinin diğer sayfalarını da bulmak ve okumak için
linkleri kullanır. Bir başkası, okunabilen sayfalardan oluşturulan büyük
bir indeks yaratır. Üçüncüsü ise, sizin talep ettiğiniz bilgiyi alır,
indeksle karşılaştırır ve bulduğu sonuçları size sunar.

Security management : Güvenlik yönetimi. OSI ağlarının yönetimi için
ISO tarafından belirlenmiş olan beş ağ yönetim kategorisinden biri. Güvenlik
yönetimi alt sistemi, ağ kaynaklarına erişimi kontrol eder.

Seed router : Çekirdek yönlendirici. Ağ numarası veya kablo dizisi,
port'unda tanımlanmış olan, AppleTalk ağı üzerindeki bir router.

Segment : Bölüm. 1) Köprüler, router'lar veya anahtarlarla sınırlanmış
olan ağın bir bölümü. 2) Bir veri yolu topolojisi kullanılan
LAN'da, tekrarlayıcılarla diğer bölümlere sık sık bağlanan sürekli bir
elektronik devre. 3) TCP spesifikasyonunda, tek bir iletim katman
birimini tanımlamak için kullanılır.

Serial transmission : Seri iletim. Veri karakter bit'lerinin tek bir
kanal üzerinden sırayla iletildiği veri iletim yöntemi.

Server : Sunucu. 1) Aynı veya farklı bilgisayarlarda bulunan
uygulamalara servis sunan bir bilgisayar programı. 2) Sunucu programının
çalıştığı bilgisayar. 3) İstemci/sunucu yapıda, istemci PC'lere
dosya erişimi, baskı kuyruğu veya uzaktan uygulama çalıştırma gibi
servisler sunan bir ağ noktası.

Session : Oturum. İki veya daha fazla ağ noktası arasındaki iletişim
işlemleri.

Session layer : Oturum katmanı. OSI referans modelinin 5. katmanı.
Uygulamalar arasında oturumu başlatır, yönetir ve bitirir. Sunu katmanındaki
cihazlar arasında da veri değişimini yönetir.

Set-top box : TV cihazının Internet'te kullanılması ve sayısal TV
yayınlarını alabilmesini sağlayan cihaz.

Shareware : Kullanıcının ihtiyaçlarını tanıması ve daha sonra ödeme
yapması amacıyla ücretsiz dağıtılan program.

Signaling : İşaretleşme. İletişim amacıyla fiziksel bir ortamdan
bir iletişim işareti gönde